Factcheckers: Beïnvloeden onbewuste vooroordelen ons meer dan we denken?

Maandag 14 april 2025 - Britt Van Marsenille, Jan Van Looveren en Thomas Vanderveken bundelen opnieuw de krachten voor het zesde seizoen van Factcheckers. Acht afleveringen lang onderscheiden ze feit van fictie. Verwacht dus nog meer diepgravend onderzoek, straffe experimenten en verrassende testen.

Met Pasen in aantocht, nemen Jan, Britt en Thomas één groot thema onder de loep. Met vijf spraakmakende testen willen ze onderzoeken hoezeer onbewuste vooroordelen onze meningen en gedragingen sturen in het dagelijkse leven. Hiervoor dompelen ze een honderdtal vrijwilligers onder in het grootste sociale experiment uit de geschiedenis van Factcheckers. Het verbluffende resultaat zie je in de laatste aflevering van dit seizoen.

Iedereen heeft het wel al eens meegemaakt: je neemt een schijnbaar weloverwogen beslissing en later realiseer je dat je keuze gebaseerd is op een impuls. Het overkomt ons allemaal en het zou blijkbaar ook nog eens schering en inslag zijn, want volgens onderzoek nemen we elke dag duizenden beslissingen, gebaseerd enkel en alleen op een vooroordeel.

Onbewuste vooroordelen zijn het gevolg van een capaciteitsprobleem in onze hersenen. Elke seconde krijgen die miljoenen bits aan informatie aangeboden, maar die kan ons brein niet allemaal bewust verwerken. Om die kloof te overbruggen, maken onze hersenen gebruik van snelkoppelingen. Maar die binnenwegen kunnen ook feiten vertekenen en leiden tot ongegronde meningen over een persoon of een groep. Denk maar aan het vaak gehoorde "vrouwen kunnen niet parkeren" of "oude mensen kunnen niet goed omgaan met technologie". En neen, de factcheckers gaan in de laatste aflevering van het seizoen niet onderzoeken of vrouwen echt niet goed kunnen parkeren. Ze willen wel voor eens en voor altijd uitklaren of onbewuste vooroordelen effectief een grote impact hebben op ons doen en laten.

Jan Van Looveren: “We hebben voor deze factcheck het grootste sociale experiment uit de geschiedenis van Factcheckers georganiseerd. We hebben een honderdtal proefpersonen uitgenodigd op VRT. Ze kregen van ons een soort uniform en een volgnummer om onze test zo anoniem mogelijk te maken. Met een smoesje, een leugentje om bestwil, hebben we hen een dag lang onderworpen aan verschillende testen."

Thomas Vanderveken: "Ik ben zelf enorm geschrokken van het resultaat van ons experiment waarbij we onze 100 kandidaten langs stuurden bij een slanke en een wat dikkere vrouw. Ik ben er zeker van dat niemand van onze proefpersonen in het dagelijks leven zich bewust anders zou gedragen in het bijzijn van een dikkere dame dan in het bijzijn van een slanke dame. Maar onze test ging natuurlijk om de verborgen boodschap die we onbewust uitsturen. En dat toonde toch een heel ander verhaal."

Britt Van Marsenille: "Wat ik zo frappant vind, is dat we zelf nauwelijks controle hebben over onze onbewuste vooroordelen. Ook al hebben sommige van onze proefpersoenen gaandeweg misschien het gevoel gekregen dat we eigenlijk iets anders aan het testen waren dan wat we op voorhand hebben gezegd, dan nog hebben vooroordelen echt wel een grote rol gespeeld."

De achtste aflevering van Factcheckers: dinsdag 15 april om 20.40 uur op VRT 1 en VRT MAX.